Nowa Wieś Ełcka (niem. Neuendorf bei Lyck)
Młyn papierniczy

Adres:

Lokalizacja na mapie orientacyjna - brak dokładnych danych
Nowa Wieś Ełcka woj. warmińsko-mazurskie

Lata działalności:

ok. 1750 - 1859

Profil produkcji

papier czerpany

Asortyment produkcji

Znane są dane produkcyjne papierni z 1756 roku:

Z orłem                                              200 ryz

Z wizerunkiem Matki Boskiej        250 ryz

„concept”                                         400 ryz

Listowy                                                60 ryz

Igłowy                                                300 ryz

Szary                                                   800 ryz

Drukarski                                           100 bel

Wykaz właścicieli

Papiernicy związani z papiernią : 

1750-1759 Johann Friedrich Schütz – założyciel

od 1750 Christian Andreas Kohtz

1751 Wilhelm Kohtz

do 1765 Georg Fridrich Maak – czeladnik

do 1767 Albrecht Ernst Schütz

1786-1790 Georg Ludwig Kohtz – czeladnik

1785 Heinrich Pape

1786-1790 Jacob Wilhelm Arendt – czeladnik

1788 Johann Friedrich Schütz – właściciel

Anna Barbara Schütz – żona J.F.S.

1800 Karl Gottlieb Schütz

1808 Johann Christoph Roeper – czeladnik

1826-1844 Georg Benjamin Kohtz – właściciel

1844-1859 Heinrich Rudolph Kohtz – właściciel

Opis

Papiernia usytuowana była w pobliżu rzeki Ełk. Dokładne miejsce nieznane.

Około 1750 roku Johan Fridrich Schütz papiernik z Kiauten postanowił w Nowej Wsi Ełckiej wznieść papiernię. Kamera Wojny i Domen z Gumbina wystawiając odpowiednie zezwolenie miała nadzieję na zwiększenie konkurencyjności i poprawę jakości dla papieru produkowanego w Tylży i Kiauten. Papiernie te na długo zmonopolizowały rynek w tej części Prus.

Według kontraktu Schütz uzyskał podobne warunki jakie wcześniej otrzymał Zieser zakładając papiernię w Kiauten. Budynek główny miał mieć wymiary 120 stóp na 40. Plac i drewno budowlane otrzymał bezpłatnie, sam wyłożył sumę 666 talarów i 16 groszy. Surowiec w postaci szmat miał pozyskiwać z terenów Litwy i Polski. Ostatecznie młyn wyposażony był w jedno koło wodne napędzające jedną stępę i jednego „holendra”. Papiernia początkowo czerpała z jednej kadzi, następnie z dwóch. Początkowo jej produkcja była znaczna i obok Kiauten, Trutnau i Wischwil papiernia należała do liczących się papierni w regionie. Natomiast w okresie późniejszym, tzn. wojen napoleońskich i niepokojów po stronie litewskiej i polskiej, miała kłopoty z pozyskaniem surowca w związku z tym dobudowano młyn zbożowy. Produkcję papieru zakończono w 1859 roku.

Z rodziny papierników o nazwisku KHOTZ wywodzi się  autor monografii o papiernictwie w Prusach dr Hans Khotz, która jest głównym materiałem źródłowym.

Znaki wodne

Motywy znaków wodnych:

Madonna

Orzeł

Inicjały:

GLK Georg Ludvig Kohtz 1786-1799

JFS Johann Friedrich Schütz 1751 (1776)

S. NEUENDORF Johann Friedrich Schütz 175

Znaki wodne - galeria

Wykaz publikacji i linki na temat obiektu:

Kohtz H., Ostpreusiche Papierfabrikation, Stalluponen 1935 str. 105-107

Ulewicz A., Dąbrowski J., Filigrany w zasobie Archiwum Państwowego w Olsztynie, Olsztyn 2018 str. 115-116

Laucevicius E. Popiierius Lietuvoje XV-XVIIIa.76,112,113,134,135,139,140,141,142

https://www.blogus.de/Pmuehlen.html#K

 

Opracowanie:

Andrzej Ulewicz