Nowa Wieś Ełcka (niem. Neuendorf bei Lyck)
Młyn papierniczy
Adres:
Lokalizacja na mapie orientacyjna - brak dokładnych danych
Nowa Wieś Ełcka woj. warmińsko-mazurskie
Lata działalności:
ok. 1750 - 1859
Profil produkcji
papier czerpany
Asortyment produkcji
Znane są dane produkcyjne papierni z 1756 roku:
Z orłem 200 ryz
Z wizerunkiem Matki Boskiej 250 ryz
„concept” 400 ryz
Listowy 60 ryz
Igłowy 300 ryz
Szary 800 ryz
Drukarski 100 bel
Wykaz właścicieli
Papiernicy związani z papiernią :
1750-1759 Johann Friedrich Schütz – założyciel
od 1750 Christian Andreas Kohtz
1751 Wilhelm Kohtz
do 1765 Georg Fridrich Maak – czeladnik
do 1767 Albrecht Ernst Schütz
1786-1790 Georg Ludwig Kohtz – czeladnik
1785 Heinrich Pape
1786-1790 Jacob Wilhelm Arendt – czeladnik
1788 Johann Friedrich Schütz – właściciel
Anna Barbara Schütz – żona J.F.S.
1800 Karl Gottlieb Schütz
1808 Johann Christoph Roeper – czeladnik
1826-1844 Georg Benjamin Kohtz – właściciel
1844-1859 Heinrich Rudolph Kohtz – właściciel
Opis
Papiernia usytuowana była w pobliżu rzeki Ełk. Dokładne miejsce nieznane.
Około 1750 roku Johan Fridrich Schütz papiernik z Kiauten postanowił w Nowej Wsi Ełckiej wznieść papiernię. Kamera Wojny i Domen z Gumbina wystawiając odpowiednie zezwolenie miała nadzieję na zwiększenie konkurencyjności i poprawę jakości dla papieru produkowanego w Tylży i Kiauten. Papiernie te na długo zmonopolizowały rynek w tej części Prus.
Według kontraktu Schütz uzyskał podobne warunki jakie wcześniej otrzymał Zieser zakładając papiernię w Kiauten. Budynek główny miał mieć wymiary 120 stóp na 40. Plac i drewno budowlane otrzymał bezpłatnie, sam wyłożył sumę 666 talarów i 16 groszy. Surowiec w postaci szmat miał pozyskiwać z terenów Litwy i Polski. Ostatecznie młyn wyposażony był w jedno koło wodne napędzające jedną stępę i jednego „holendra”. Papiernia początkowo czerpała z jednej kadzi, następnie z dwóch. Początkowo jej produkcja była znaczna i obok Kiauten, Trutnau i Wischwil papiernia należała do liczących się papierni w regionie. Natomiast w okresie późniejszym, tzn. wojen napoleońskich i niepokojów po stronie litewskiej i polskiej, miała kłopoty z pozyskaniem surowca w związku z tym dobudowano młyn zbożowy. Produkcję papieru zakończono w 1859 roku.
Z rodziny papierników o nazwisku KHOTZ wywodzi się autor monografii o papiernictwie w Prusach dr Hans Khotz, która jest głównym materiałem źródłowym.
Znaki wodne
Motywy znaków wodnych:
Madonna
Orzeł
Inicjały:
GLK Georg Ludvig Kohtz 1786-1799
JFS Johann Friedrich Schütz 1751 (1776)
S. NEUENDORF Johann Friedrich Schütz 175
Wykaz publikacji i linki na temat obiektu:
Kohtz H., Ostpreusiche Papierfabrikation, Stalluponen 1935 str. 105-107
Ulewicz A., Dąbrowski J., Filigrany w zasobie Archiwum Państwowego w Olsztynie, Olsztyn 2018 str. 115-116
Laucevicius E. Popiierius Lietuvoje XV-XVIIIa.76,112,113,134,135,139,140,141,142
https://www.blogus.de/Pmuehlen.html#K
Opracowanie:
Andrzej Ulewicz
