Wielbark – Kucbork (niem. Willenberg – Kutzburg)
Młyn papierniczy
Adres:
Lokalizacja na mapie orientacyjna - brak dokładnych danych
Wielbark woj. warmińsko-mazurskie
Lata działalności:
1755 - 1864
Profil produkcji
papier czerpany
Asortyment produkcji
W roku 1803 z jednej kadzi pozyskiwano różne gatunki papieru:
Dobry z Orłem 30 bel
Zwykły z orłem 25 bel
Karpiowy do druku 40 bel
Median (średni) 110 bel
Koncepcyjny 15 bel
Szara bibuła 60 bel
Wartość produkcji w 1803 r. wynosiła 2200 talarów
Wykaz właścicieli
Nazwiska związane z papiernią:
Johan Christoph Band(t) – budowniczy, właściciel, papiernik 1755-1765
Christian Heinrich Mintel – właściciel 1766
Johan Wilhelm Müller – właściciel 1771-1806
Wdowa po Johanie Wilhelmie Müllerze od 1806
Otto Stern 1846-1864
Opis
Papiernia w Kucborku zlokalizowana prawdopodobnie w pobliżu współrzędnych 53.46633,20.89665, w lesie na rzece Sawica. Mimo nazwy Wielbark – Kucbork najłatwiej ją zlokalizować w pobliżu końca pasa startowego lotniska w Szymanach. Na miejscu tablica informacyjna postawiona przez Nadleśnictwo Wielbark z rysem historycznym tego miejsca. Informacje o papierni wymienione na tablicy różnią się od materiałów archiwalnych i nie jest jasne skąd te dane pochodzą. Wiadomo, że przed powstaniem papierni działała tu tzw. hamernia, która zaprzestała działalności w połowie XVII w.
W 1755 r. na podstawie zezwolenia z Kamery Domen i Wojny Johan Cristoph Bandt, papiernik praktykujący w papierniach w Ecker (Prusy Wschodnie), uzyskał pozwolenie na zbudowanie swoim kosztem młyna papierniczego. Produkcja zakładała pozyskiwanie szmat z terenu Królestwa Polskiego, gdyż w pobliżu nowopowstałego młyna pozyskiwano surowiec dla papierni w Domkowie. Informację tę podaję za Dr Hans Khotz w Ostpreusiche Papierfabrikation str. 108, który zaczerpnął ją ze źródeł Geheim Staatsarchiv Generaldirektorium Ostpreussen und Litthauen. Mat .Tit XVIII, Sect. VIII Nr. 7.
Od 1864 roku na skutek trudności w pozyskiwaniu surowca przebudowano papiernię na młyn na zbożowy.
Znaki wodne
Orzeł w koronie z literami FR z berłem i jabłkiem
Karp
NEC SOLI CEDIT
Inicjały: JWM, IWM, Willenberg JFM, Willenberg (UEN) ?
Wykaz publikacji i linki na temat obiektu:
Kohtz H., Ostpreusiche Papierfabrikation, Stalluponen 1935
Kohtz H., Ostpreusiche Adler-Wasserzeichen im Wandel der Zeit, „Papier Gechichte”, Jg. 1, nr 4, „Forschungstelle Papiergeschichte”, 1951
Kohtz H., Die Herkunft ostpreussicher Papiermacher, „Papier Gechichte”, Jg 4, nr 1, „Forschungstelle Papiergeschichte”, 1954
Laucevičius E., Popierius Lietuvoje XV–XVIII a., Tom 1 i 2, Vilnius 1967
Ulewicz A., Dąbrowski J., Filigrany w zasobie Archiwum Państwowego w Olsztynie, Olsztyn 2018
Kurek Mazurski Szczytno 06.09.2016 „Papiernia w Kucborskim Młynie” wydanie papierowe
http://kurekmazurski.pl/papiernia-w-kucborskim-mlynie-2016090655978/
https://www.blogus.de/Pmuehlen.html#K
Opracowanie:
Andrzej Ulewicz


